Probiotyki przy antybiotyku: kiedy brać, dawka i dowody
Jesienią i zimą częściej pojawiają się infekcje dróg oddechowych. Wiele z nich ma podłoże wirusowe, dlatego antybiotyk nie zawsze jest właściwym rozwiązaniem. Antybiotyki działają na bakterie, a nie na wirusy odpowiedzialne m.in. za większość przeziębień i wiele infekcji grypopodobnych.
Jeżeli lekarz stwierdzi zakażenie bakteryjne lub do infekcji wirusowej dołączy wtórne zakażenie bakteryjne, zastosowanie antybiotyku może być jednak konieczne. Wtedy warto wiedzieć nie tylko, jak prawidłowo przyjmować lek, ale również co dzieje się z mikrobiotą jelitową w trakcie terapii i jakie znaczenie może mieć odpowiednio dobrany probiotyk.
Dlaczego antybiotyków nie należy stosować „na wszelki wypadek”?
Antybiotyki są jednym z najważniejszych narzędzi współczesnej medycyny, ale powinny być stosowane wtedy, kiedy istnieją ku temu wskazania.
Niepotrzebne i niewłaściwe stosowanie antybiotyków przyspiesza rozwój antybiotykooporności. Nie oznacza to, że organizm człowieka „uodparnia się” na lek. To bakterie mogą nabywać mechanizmy pozwalające im przetrwać działanie antybiotyków, przez co niektóre zakażenia stają się trudniejsze do leczenia.
Dlatego antybiotyk należy przyjmować zgodnie z zaleceniami lekarza, w odpowiedniej dawce i przez określony czas. Nie powinno się rozpoczynać terapii samodzielnie, wykorzystywać antybiotyków pozostałych po wcześniejszym leczeniu ani przyjmować ich z powodu zwykłego przeziębienia.
Jak antybiotyk wpływa na mikrobiotę jelitową?
Antybiotyk jest stosowany w celu zwalczania bakterii odpowiedzialnych za zakażenie, ale jego działanie może obejmować również część bakterii naturalnie występujących w przewodzie pokarmowym. Zakres zmian zależy od rodzaju antybiotyku, spektrum jego działania, dawki, długości terapii, wcześniejszych kuracji oraz indywidualnego składu mikrobioty.
Nie oznacza to, że każda antybiotykoterapia „niszczy florę jelitową”. Może jednak zmniejszać różnorodność mikroorganizmów i przejściowo zmieniać proporcje poszczególnych grup bakterii. U części osób pojawiają się wtedy dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, szczególnie luźniejsze stolce lub biegunka, ból brzucha, nudności i wzdęcia.
Jednym z lepiej poznanych powikłań jest biegunka związana z antybiotykoterapią, określana skrótem AAD – antibiotic-associated diarrhea.
Antybiotykoterapia a Clostridioides difficile
Antybiotykoterapia jest również jednym z najważniejszych czynników ryzyka zakażenia Clostridioides difficile.
Bakteria ta może namnażać się w jelicie szczególnie wtedy, gdy naturalna społeczność mikroorganizmów zostaje zaburzona. Zakażenie może powodować biegunkę i zapalenie jelita grubego, a w ciężkich przypadkach prowadzić do poważnych powikłań.
Nie każda biegunka pojawiająca się podczas antybiotykoterapii oznacza zakażenie C. difficile. Jeżeli jednak biegunka jest nasilona lub utrzymuje się po zakończeniu leczenia, szczególnie gdy towarzyszą jej gorączka, silny ból brzucha, odwodnienie lub pogorszenie stanu ogólnego, należy skontaktować się z lekarzem.
Probiotyk przed czy po antybiotyku? Jaki odstęp zachować?
To jedno z najczęstszych pytań podczas antybiotykoterapii.
W przypadku probiotyków zawierających bakterie zwykle zaleca się zachowanie odstępu pomiędzy przyjęciem antybiotyku i probiotyku. W praktyce często stosuje się około 2–3 godzin przerwy, chyba że lekarz, farmaceuta albo producent konkretnego preparatu zaleci inaczej.
Nie należy więc zakładać, że każdy szczep bakterii probiotycznych można przyjmować dokładnie w tym samym momencie co antybiotyk.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku Saccharomyces boulardii. Jest to drożdżak, a nie bakteria, dlatego antybiotyki przeciwbakteryjne nie działają na niego w taki sam sposób jak na probiotyki bakteryjne. Jednocześnie sposób stosowania zawsze powinien być zgodny z informacją dotyczącą konkretnego preparatu.
Jeżeli probiotyk ma być stosowany w celu ograniczenia ryzyka biegunki związanej z antybiotykoterapią, dostępne badania wskazują, że większe znaczenie ma rozpoczęcie jego stosowania wcześnie – w trakcie leczenia – niż sięgnięcie po niego dopiero wiele dni po zakończeniu antybiotyku.
Jak długo przyjmować probiotyk po antybiotyku?
Nie istnieje jedna, uniwersalna zasada mówiąca, że po każdym antybiotyku probiotyk należy przyjmować przez miesiąc, dwa albo trzy miesiące.
Czas stosowania zależy od konkretnego szczepu, produktu, celu suplementacji oraz sytuacji pacjenta. W badaniach dotyczących zapobiegania biegunce poantybiotykowej stosowane schematy często obejmują okres antybiotykoterapii i określony czas po jej zakończeniu.
Jednocześnie naukowcy podkreślają, że nie mamy obecnie wystarczających danych, aby stwierdzić, że rutynowe przyjmowanie dowolnego probiotyku po antybiotyku zawsze przyspiesza pełną odbudowę pierwotnego składu mikrobioty jelitowej.
Dlatego zamiast kierować się zasadą „im dłużej, tym lepiej”, warto zwracać uwagę na konkretny szczep, zalecany przez producenta okres stosowania oraz indywidualne wskazania.
Jak zadbać o dietę po antybiotykoterapii?
Po zakończeniu leczenia warto zwrócić uwagę również na sposób odżywiania. Mikrobiota jelitowa wykorzystuje wiele składników pochodzących z codziennej diety, dlatego jej różnorodność ma znaczenie.
Jeżeli stan zdrowia na to pozwala, warto stopniowo wrócić do urozmaiconej diety zawierającej warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe, orzechy i nasiona. Są one źródłem różnych rodzajów błonnika wykorzystywanego przez mikroorganizmy jelitowe.
Elementem diety mogą być również naturalne produkty fermentowane, takie jak jogurt, kefir czy kiszonki. Należy jednak pamiętać, że żywność fermentowana i probiotyk o dokładnie oznaczonym szczepie nie są tym samym.
Osoby korzystające ze szczepu Narine mogą również przygotować domowy fermentowany produkt mleczny z odpowiedniego startera zgodnie z instrukcją przygotowania.
Narine a antybiotykoterapia – znaczenie konkretnego szczepu
Produkty Narex zawierają konkretnie oznaczony szczep Lactobacillus acidophilus n.v. Er 317/402 Narine.
Jest to inny szczep niż LGG czy Saccharomyces boulardii, dlatego wyników badań dotyczących tych mikroorganizmów nie należy automatycznie przypisywać Narine. To jedna z najważniejszych zasad prawidłowej interpretacji badań nad probiotykami: działanie należy odnosić do szczepu, który rzeczywiście został przebadany.
Jeżeli produkty zawierające Narine są stosowane jako element suplementacji podczas antybiotykoterapii, należy przestrzegać sposobu użycia podanego dla danego produktu oraz zachować odpowiedni odstęp od antybiotyku, jeśli nie zalecono inaczej.
Więcej informacji o pochodzeniu i charakterystyce bakterii znajdziesz na stronie szczep Narine Er 317/402.
Dostępne produkty zawierające Narine można porównać na stronie probiotyki Narine Narex.
Probiotyk i antybiotyk – najważniejszy jest konkretny szczep
Antybiotyki są niezbędne w leczeniu wielu zakażeń bakteryjnych, ale ich stosowanie może wpływać na mikrobiotę jelitową i wiązać się m.in. z ryzykiem biegunki poantybiotykowej.
Nie każdy probiotyk ma jednak takie same właściwości. Przy wyborze preparatu warto sprawdzić pełne oznaczenie szczepu, jego zastosowanie opisane w badaniach, sposób przyjmowania oraz zalecenia dotyczące dawkowania.
W przypadku probiotyków bakteryjnych podczas antybiotykoterapii zazwyczaj zachowuje się kilkugodzinny odstęp od antybiotyku. Nie istnieje natomiast uniwersalny schemat mówiący, że po każdej antybiotykoterapii trzeba przez kilka miesięcy stosować dowolny probiotyk.
Jeżeli po antybiotyku pojawiają się nasilona lub utrzymująca się biegunka, gorączka, silny ból brzucha albo inne niepokojące objawy, zamiast samodzielnie przedłużać probiotykoterapię należy skonsultować się z lekarzem.
Źródła
- World Health Organization. Antimicrobial resistance.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/antimicrobial-resistance - World Health Organization. Antimicrobial stewardship interventions: a practical guide.
https://www.who.int/publications/i/item/9789241515481 - World Health Organization. WHO guidelines on use of medically important antimicrobials in food-producing animals.
https://www.who.int/publications/i/item/9789241550130 - World Health Organization. Diarrhoeal disease.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diarrhoeal-disease - National Institute for Health and Care Excellence. Clostridioides difficile infection: antimicrobial prescribing.
https://www.nice.org.uk/guidance/ng199 - McFarland L.V. i wsp. Prevention of antibiotic-associated diarrhea using probiotics. Clinical Infectious Diseases. 2006;42(12)–e125.
- Goldenberg J.Z. i wsp. Probiotics for the prevention of Clostridioides difficile-associated diarrhea in adults and children. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2017;12.
- Su G.L. i wsp. AGA Clinical Practice Guidelines on the Role of Probiotics in the Management of Gastrointestinal Disorders. Gastroenterology. 2020;159(2):697–705.
- Suez J. i wsp. Post-antibiotic gut mucosal microbiome reconstitution is impaired by probiotics and improved by autologous FMT. Cell. 2018;174(6):1406–1423.e16.
- Dokumentacja i instrukcje stosowania konkretnych produktów zawierających szczep Narine Er 317/402 dostępne na stronie producenta Narex.
Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Suplement diety nie jest produktem leczniczym i nie może zastępować zaleconego leczenia.
